e-prawo.edu.pl
prawo cywilne
Proces o zachowek.
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2008 roku Sąd Rejonowy w B Wydział I Cywilny w składzie następującym Przewodniczący. SSR ... Protokolant: sekr. ... po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 roku w B. na rozprawie sprawy z powództwa M.H., Ł.H. i A.H. przeciwko A.K. O zapłatę 1. zasądza od pozwanej A.K. na rzecz powoda M.H. kwotę 20.000, 00 zł. (dwadzieścia tysięcy złotych) wraz z 13% i kolejno obowiązującymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 2008 roku; 2. zasądza od pozwanej A.K. na rzecz powoda Ł.H. kwotę 20 .000, 00 zł. (dwadzieścia tysięcy złotych) wraz z 13% i kolejno obowiązującymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 2008 roku; 3. zasądza od pozwanej A.K. na rzecz powódki A.H. kwotę 15.000, 00 zł. (piętnaście tysięcy złotych) wraz z 13 i kolejno obowiązującymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 2008 roku; 4. nadaje wyrokowi w pkt 1 rygor natychmiastowej wykonalności co do kwoty 4.000 zł. (cztery tysiące złotych); 5. nadaje wyrokowi w pkt 2 rygor natychmiastowej wykonalności co do kwoty 4.000 zł. (cztery tysiące złotych); 6. nadaje wyrokowi w pkt 3 rygor natychmiastowej wykonalności co do kwoty 3.000 zł. (trzy tysiące złotych); 7. odstępuje od obciążenia pozwanej kosztami postępowania. Uzasadnianie do wyroku z dnia 16 grudnia 2008r. Powód M.H, działający przez matkę A.H., pozwem z dnia 17 września 2007 r. wniósł o zasadzenie od pozwanej A.K. na jego rzecz kwoty 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienie pozwu do dnia zapłaty, oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kwoty 2.400 tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. (...), Powód Ł.H. pozwem z dnia 17 września 2007r. wniósł o zasadzenie od pozwanej A.K. na jego rzecz kwoty 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienie pozwu do dnia zapłaty, oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kwoty 2.400 tytułem zwrotu koszt6w zastępstwa. procesowego. Ponadto o zwolnienie go od kosztów sądowych. (...). Powódka A.H. pozwem z dnia 17 września 2007 r. wniosła o zasadzenie od. pozwanej A.K. na jej rzecz kwoty 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienie pozwu do dnia zapłaty, oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kwoty 2.400 tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (...). W uzasadnieniu połączonych do wspólnego rozpoznania w/w spraw wskazano, iż w/w powodom przysługuje roszczenie z tytułu zachowku po zmarłym w dniu w dniu 10 listopada 2003 r. T.H. Powód M.H. i Ł.H. są synami w/w, a powódka A.H. żoną zmarłego. Na mocy testamentu spadek po zmarłym T.H. nabyła w całości jego matka A.K., W skład przedmiotowego spadku wchodzi spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w C., przy ul. Składkowskiego, która to część lokalu powodowie wycenili na kwotę 90 000 złotych. Jak wskazano, gdyby spadkodawca nie sporządził testamentu, powodowie dziedziczyłby po l/6 z 90 000 stanowiącej wartość 1/2 części przedmiotowej nieruchomości, której druga część stanowi współwłasność powódki A.H. Powodowie żądali zatem kwoty po 15 000 złotych przysługującego im zachowku. W odpowiedzi na pozew pozwana A.K. uznała roszczenie powoda M.H., Ł.H. i A.H. do wysokości zachowku w kwocie 5000 złotych. Podważyła wartość spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Wniosła o nieobciążanie jej kosztami procesu. Ponadto, podniosła, iż w powyższym lokalu zamieszkuje od 1982 roku i jedynie ona ponosi koszty związane z korzystaniem i utrzymaniem przedmiotowego mieszkania. Powódka powołała się na zasadę wyrażoną w art. 5 kc, wskazując, że ma zastosowanie w tym wypadku zakaz nadużycia prawa z uwagi na zasady współżycia społecznego. Wskazała na brak ze strony pozwanej - zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu zachowku możliwości zaspokojenia tych potrzeb. Powódka podniosła nadto, iż wniosła o zniesienie współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, którego współwłaścicielem jest powódka A.H. Jak wskazała, jest skłonna opuścić przedmiotowy lokal po otrzymaniu stosownej spłaty przez powódkę, z kolei kwota, która zostanie jej po zakupieniu innego mieszkania pozwoli jej na zapłatę zachowków. Pismem z dnia 25 stycznia 2008 roku. powodowie rozszerzyli żądania powodów M.H., Ł.H. do kwoty 20.00 (k. 34-36). Pozwana pismem z dnia 16 kwietnia 2008r. uznała powództwo powodów M.H., Ł.H. do wysokości 4 000 złotych, a powódki A.H. do wysokości 3 000 złotych. Ponadto, wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu oszacowania w/w nieruchomości. (k. 51-52, 91-92). Sąd ustalił następujący stan faktyczny Spadkodawca T.H. zmarł w dniu 10 listopada 2003r. Na mocy testamentu z dnia 13 lutego 2003r. w/w do całego spadku powołał matkę - pozwaną A.K. która nabyła spadek w postaci połowy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. Składkowskiego ..., który to lokal stanowił współwłasność zmarłego syna T.H. oraz jego żony A.H., z którą w/w zawarł związek małżeński w dniu 23 grudnia 1998r. Prawo do w/w lokalu wraz z wkładem mieszkaniowym zostało przekazane przez pozwaną A.K. synowi - zmarłemu T.H. w 1993 r, (akta ..., pismo dotyczące przeniesienia praw członkowskich k. 26, pismo pozwanej k. 19). Zmarły T.H. miał dwójkę dzieci synów Ł.H. (ur. ...) i M.H. (ur. ...). (akta ...). W celu ustalenia wartości przedmiotowego lokalu, a dokładnie polowy spółdzielczego własnościowego prawa tego lokalu, stanowiącego wartość spadku po zmarłym T.H. koniecznym stało się, wobec braku w tym zakresie zgodności stron, oszacowanie jego wartości rynkowej w celu ustalenia wartości przysługującej powodom zachowków. Jak wynika z uznanej przez Sąd za wiarygodną opinii biegłego sądowego z dnia 4 lipca 2008 r. (k. 66) wartość rynkowa całego lokalu położonego w C. przy ul. Składkowskiego została ustalona na kwotę 189.000 złotych. A zatem, zgodnie z żądaniem powodów, wartość schedy spadkowej po T.H. wynosi 90 000 złotych W ocenie Sądu przedstawiona przez biegłego opinia jest w pełni wiarygodna Została opracowana przez fachowca, który w sposób nie budzący wątpliwości uzasadnił sposób, podejście i metodę szacowania w/w nieruchomości Opinia ta jest wyczerpująca i nie budzi zastrzeżeń W świetle powyższego zdaniem Sądu stan faktyczny niniejszej sprawy nie budzi żadnych wątpliwości. Sąd zważył co następuje: Powództwo jest zasadne. Zgodnie z art. 991 par. 1 kc zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. W myśl 2 cytowanego wyżej artykułu, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. W przedmiotowej sprawie spadek po zmarłym T.H. stanowi połowa spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. Składkowskiego .... Uprawnionymi do zachowku po zmarłym T.H. są powodowie: jego żona A.H. oraz małoletni w dniu otwarcia spadku synowie Ł.H. (ur. ....r) i M.H. (ur. ...r). Tym samym na postawie materiału dowodowego powódce A.H. przysługuje 1/6 z połowy (druga połowa stanowi jej własność) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. Składkowskiego .... Całość nieruchomości została oszacowana przez biegłego na kwotę 189 000 złotych, a zatem z połowy tj. 90 000 złotych (zgodnie z żądaniem powódki) daje to kwotę zachowku w wysokości 15 000 złotych. Z kolei synom zmarłego Ł.H. i M.H. przysługuje zachowek wysokości 2/9 z połowy w/w prawa do lokalu co daje kwotę po 20 000 złotych. Wskazać należy, iż zmarły Tomasz Horzelski nie uczynił żadnej darowizny na rzecz uprawnionych do zachowku. W tym miejscu należy odnieść się do podniesionej przez pozwaną zasady wynikającej z art 5 kc Pozwana wskazała ponadto na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r III CZP 18/81, OSNC 1981/12/228, która stanowi, iż w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 k.c. Według powódki powyższe ma zastosowanie w omawianym przypadku. Wynika z niej zakaz nadużycia prawa z uwagi na zasady współżycia społecznego, gdyż brak jest z jej strony - zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu zachowku, możliwości zaspokojenia tych potrzeb Jak wskazała nadto, wniosła o zniesienie współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, którego współwłaścicielem jest powódka A.H. i jest skłonna opuścić przedmiotowy lokal po otrzymaniu stosownej spłaty przez powódkę, zaś kwota która zostanie jej po zakupieniu przez nią innego mieszkania powaliłaby jej na zapłatę części zachowków. Wskazać należy, iż jak wynika uzasadnienia przytoczonego powyżej wyroku Sądu Najwyższego, iż w związku z brakiem w tytule IV księgi drugiej kodeksu cywilnego przepisu przewiduj możliwość obniżenia sumy należnej tytułem zachowku nie byłoby wszakże usprawiedliwionych podstaw do wyłączenia w wyjątkowych wypadkach dopuszczalności obniżenia należności z tego tytułu na podstawie art. 5 k.c., w szczególności przy uwzględnieniu drugiej z wymienionych w tym przepisie klauzul, a mianowicie klauzuli zasad współżycia społecznego. Wskazano w nim przykładowo sytuacje gdy głównym składnikiem spadku jest spółdzielcze prawo do lokalu, domek czy lokal stanowiący odrębną własność, i który służy do zaspokojenia niezbędnych potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku, w razie braku praktycznie innych możliwości zaspokojenia tych potrzeb, inne zaś składniki spadku nie wystarczają na pokrycie zobowiązania z tytułu zachowku i nie można przy rozważaniu poza tym sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego do zapłaty należności z tytułu zachowku i uprawnionego do zachowku - dopuszczalności przyjęcia, iż w konkretnych okolicznościach żądanie zapłaty pełnej należności z powyższego tytułu pozostałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 kc). Wskazać jednak należy, iż zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze wskazaną jak wyżej, wyjątkową sytuacją, która uzasadniałaby zastosowanie regulacji wynikającej z art. 5 kc. Mamy tu do czynienia z współwłasnością spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. Składkowskiego, o którego zniesienie współwłasności wniosła należy, iż dopiero w/w postępowanie pozwoli ustalić w jakiej ewentualnie kwocie zostanie spłacona pozwana tj. jej współwłasność stanowiąca schedę spadkową, po zmarłym synu, tym bardziej, iż jak podnosi prawo do w/w lokalu wraz z wkładem mieszkaniowym zostało przekazane przez nią synowi, zaś pozwana mieszkająca od 1982 r w nim sama utrzymuje je, czyni nakłady, reguluje opłaty eksploatacyjne Nie sposób zatem uznać, iz zniesienie współwłaśności będzie miało miejsce na skutek prostego podzielenia na poi oszacowanej wartości lokalu tj. kwoty 189 000 złotych. A zatem dopiero postępowanie o zniesieniu współwłasności przedmiotowego lokalu pozwoli na dokładne ustalenie wartości przypadającej pozwanej i nie jest wykluczone iż będzie ona wysoka co pozwoli jej uiścić zasądzone roszczenie o zachowek. Wobec powyższego Sąd uznał iż nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, nawet przy rozważeniu sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanej, która uzasadniałaby zastosowanie art. 5 kc.. W świetle powyższych wywodów Sąd zasądził od pozwanej A.K. na rzecz powoda M.H. kwotę 20.000 wraz z 13 % i kolejno obowiązującymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 2008 roku (pkt 1 wyroku). Na rzecz powoda Ł.H. zasądził od pozwanej A.K. kwotę 20.000 wraz z 13 % i kolejno obowiązującymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 2008 roku (pkt 2 wyroku). Z kolei na rzecz powódki A.H. od pozwanej zasądził kwotę 15.000 wraz z 13 % i kolejno obowiązującymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 2008 roku (pkt 3 wyroku). Zgodnie z dyspozycją z art. 481 par. 1 kc Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powodów wskazane wyżej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 grudnia 2008r tj od dnia wydania wyroku. Zgodnie z orzeczeniem roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą określenia przez Sąd jego wysokości według cen z daty orzekania o nim i dopiero z tą datą staje się możliwe naliczanie odsetek za opóźnienie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie dnia 18 listopada 1997 I ACa 690/97), Zgodnie z dyspozycją art. 333 par. 1 kpc Sąd z urzędu nadał w pkt 1 powyższego wyroku rygor natychmiastowej wykonalności co do kwoty 4.000 złotych, w pkt 2 co do kwoty 4.000 złotych, w pkt 3 co do kwoty 3.000 złotych, bowiem w takiej kwocie zasądzone roszczenie zostało przez pozwaną uznane zgodnie z pismem z dnia 11 sierpnia 2008 r. (k 92). Mając na względzie treść art. 102 kpc, zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd na zasadzie słuszności odstąpił od obciążenia pozwanej kosztami postępowania. Zgodnie z art. 98 par. 1 kpc strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw celowej obrony. Wyjątek od powyższej ogólnej zasady przewiduje art. 102 kpc, który pozwala w szczególnie uzasadnionych wypadkach na zasądzenie od strony przegrywającej tylko części kosztów lub nieobciążanie jej w ogóle kosztami. Przepis art. 102 kpc nie może być rozszerzająco wykładany i wyklucza uogólnienie, a może być stosowany w zależności od konkretnego przypadku. W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu z taką wyjątkową sytuacją mamy miejsce. Powódka jest osobą starszą, pobiera emeryturę w wysokości 1300 złotych, a zasądzone roszczenie jest wysokie, wobec tego obciążanie ją jeszcze kosztami postępowania byłoby sprzeczne z zasadami słuszności. Przepis art. 102 k.p.c. ma zastosowanie jedynie w sensie ulżenia stronie przegrywającej przez nieobciążanie jej całością albo częścią należnych od niej kosztów. (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1971 r. II PZ 27/71)